Ískoytið til fiskivinnu kjakið

Nú tímaglasið er við at renna út, so vil eg loyva mær at koma við enn einum ískoytið til okkara framtíðar fiskivinnu. Tað er sagt, at alt sum svimur runt í okkara sjóøki er ogn Føroya fólks. Tað vil við øðrum orðum siga, at allir føroyingar eiga sín deil av okkara høvðusvinnu.

Í dag eru tað nakrir fáir aktørar sum gera sær dalt av møguleikanum, við at fiska av ogn føroyinga, men hvat fyri leigu ella avgjald fær tann vanligi føroyingurin/landi burturúr hesum í dag, næstan einki. Tó skal sigast, at avgjøld eru løgd á ávís fiskasløg tey seinastu 3 árini, men hetta hevur bert verði fyri, at fingið eina smalað politiska semju, so samgangan kundi halda áframm, tó eingin skipa framtíðar loysn.

Hvat er so rætt at gera, so at øll gjalda eitt slag av leigu fyri loyvið, fyri at fiska av ogn Føroya fólks. Onkur vildi sagt, at teir sum keypa hesi vinnutól brúka nógva orku og pening, fyri at tað skal kunna bera til og satsa nógv. Hinvegin kann ein eisini siga, at teir/tey ger tað ikki fyri stuttleikar, tað verður gjørt fyri at tjena pengar, ikki so. Kundi loysnin verði, at tað bleiv álag eitt krónutal pr/kg fyri hvørt fiskaslag sær, so at óansæð hvat loyvið ein hevði at fiska, so liggur eitt ávíst gjald eftir til landið. Hvat so støddin á gjaldinum skal verða, má so roknast út eftir viðrið av fiskaslagnum og mongdini sum kann fiskast (kvotur ella dagar). Eftir eini tílíkari skipan, so vildi landið/fólkið fingið meiri burturúr, tá meiri bleiv veitt (góð fiskiár). Hinvegin so hevði aktørurin og manning fingið meiri burturúr, jú betur prísurin var. Ein annar máti kundi verðið ein prosent satsur av prísinum, men ein tílík skipan vildi verði meiri fløkt at umsitið, hugsi eg.

Niðanfyri eru tøl sum eru tikin frá Hagstovu Føroya og vísa hesi veidda mongd av hvørjum fiskaslagið sær, somuleiðis eitt møguligt avgjald til landið. Avgjald pr/kg ráfisk er sett eftir egnum høvdi, hetta fyri at vísa hvussu hetta kundi verði gjørt. Sjálvandi eru tað onnur fiskasløg sum mangla inni í myndini, men tær nøgdinar er so smáar, at tað broytur ikki heildarmyndina stórvegis.

Myndin omanfyri vísir ikki avgjøld á fiskasløgum landaðið uttanlands. Hetta tí, at tað skuldi verði ásetast í øll veiðuloyvir, at tað er landingarskilda um føroyska keikant. Verður landa uttanlands so skal skipið sektast. Kundi hetta blivi til veruleika, so vil tað eisini smitta av á landi. Virkir vistu so, at fiskurin kom uppá land her heima og hevði tað møguleikan at bjóða uppá og virka hann. Alt annað líka, vildi verði at givið virðini hjá Føroya landi/fólkið vekk til onnur at edla.

Veiðuloyvir skuldu bert verði givin til eitt ávís áratal, t.d 7,10 ella 15 ár og ikki í lívstíð. Eitt veiðuloyvi má ikki blíva til eina sovi pútu hjá viðkommandi innihavara, ei heldur til spekulasjón.

Tað hevur verði frammi, at ein eventuell uppboðsøla vildi verði ein góð loysn, men hetta fer at forkoma fiskivinnuni, sum hon er í dag, hugsi eg. Tað eru alt ov fáir aktørar inni í skipanini við pengum og tí liggur væl fyri hjá teimum við nógvum pengum, at gerast enn størri. Um ein uppboðsøla kom, so kunnu vit hyggja í bakspegli og síggja hvussu gekk við makrelinum og hvar kvoturnar fóru, eitt nú Lafayette. Slík uppboðsøla er ikki gagnlig í longdini, eftir míni meting. Um allur fiskur kemur um føroyska keikant, so eru møguleikanir fyri virðisøking munandi størri, hetta vil skapa ringvirkningar sum kemur landinum og fólkinum at frama.

Jan Haldansen